Kişniş Tohumu Ne İşe Yarar? Faydaları Nelerdir?
“Kişniş tohumu ne işe yarar?” doğanın sunduğu mucizelerle ilgileniyorsanız sizin de aklınıza takılmış olabilir. Kişniş tohumu çok eski zamanlardan beri yetiştirilen gür yapraklı ve taneli bir baharattır. Yüzyıllardır yemeklerde baharat olarak kullanımının yanı sıra gıda zehirlenmelerinin önlenmesi amacıyla da yaygın olarak kullanılmaktadır.
Kişniş tohumu çeşitli farmakolojik aktivitelere yol açan çok sayıda biyoaktif bileşik içerir. {1*} Bu sayede kan akışını iyileştirdiği ve kalp sağlığını koruduğu, irritabl bağırsak sendromu gibi ciddi sindirim sorunlarının iyileştirilmesinde etkili olduğu da bilinmektedir. Antimikrobiyal, anti-epileptik, antidepresan, antimutajenik, anti-inflamatuar etkilere de sahiptir. Ayrıca bazı araştırmalar kişniş tohumunun anksiyete semptomlarını önlemeye yardımcı olduğu da gösterir. Kişniş tohumu faydaları, kullanımı, yan etkileri gibi konularda detaylı bilgi yazının ilerleyen kısımlarında yer almaktadır.
Kişniş Tohumu Nedir?
Kişniş (Coriandrum sativum) bazı kaynaklarda Çin maydanozu olarak adlandırılan sık yapraklı ve tohumlu bir bitkidir. Batı Asya ve Güney Avrupa’nın geniş bir bölgesinde yabani olarak yetişmektedir. Arkeolojik bulgularda, eski Mısırlılar tarafından yetiştirildiği de görülmektedir. ilk olarak 1670 yılında Kuzey Amerika’nın İngiliz kolonileri tarafından ekilen ilk baharatlardan birisidir. Binlerce yıldır sindirime yardımcı şifalı bir bitki olarak kullanılan kişniş tohumundan Sanskritçe metinlerde, eski Mısır papirüslerinde ve Yunan hekim Hipokrat’ın yazılarında da bahsedilmektedir. Roma orduları tarafından Avrupa’ya getirilen kişnişin o dönemde etlerin korunması veya gıda zehirlenmesinin önlenmesi amacıyla da tüketildiği bilinmektedir.
Kişniş Tohumu Besin Değerleri
Kişniş makro ve mikro besin ögeleri bakımından zengin bitkilerdendir. Yaklaşık 1 yemek kaşığı kişniş tohumunda bulunan besin maddeleri şu şekilde sıralanabilir:
- Kalori: 15
- Karbonhidrat: 2,8 gr
- Lif: 2,1 gr
- Şeker: 0
- Yağ: 0,9 gr
- Protein: 0,6 gr
- Demir: 0,8 gr (Günlük alınması gereken değerin %4,6’sı)
- Magnezyum: 16 mg (Günlük alınması gereken değerin %4’ü)
- Kalsiyum: 35 mg (Günlük alınması gereken değeri %3,5’i)
- Fosfor: 20 mg (Günlük alınması gereken değerin %2’si)
- C vitamini: 1 mg (Günlük alınması gereken değerin %1,7’si)
Kişnişten elde edilen uçucu yağların da oldukça etkili ve kuvvetli bileşenleri vardır. Karvon, geraniol, limonen, borneol, kafur, elemol ve linalool gibi bitkisel besin maddeleri bunlardan bazılarıdır. Ayrıca quercetin, kaempferol, rhamnetin ve apigenin gibi flavonoidler ile kafeik ve klorojenik asit gibi aktif fenolik asit bileşiklerini de bünyesinde barındırır.

Kişniş Tohumu Ne İşe Yarar?
Kişniş tohumu kullanımı M.Ö. 5000 yılına kadar uzanmaktadır. Özellikle sindirim sistemine faydalı olan kişniş tohumu kan şekerini ve kolesterolü de düşürmek gibi faydalı birçok etkiye sahiptir. Kişniş tohumu faydaları aşağıda detaylı olarak ele alınmıştır.
Kan Şekerini Dengeleyebilir
Kişniş tohumu kan şekerini düşürmede oldukça etkili olan bitki tohumlarından bir tanesidir. Etkileri fazlaca kuvvetli olduğundan kan şekeri düşürücü ilaç kullanan kişilerin kişniş tohumu kullanmadan önce mutlaka doktorlarına danışması önerilir.
Diyabeti doğal yollarla kontrol altına almak, kan şekerini düşürmek isteyen kişiler günlük beslenmelerinde kişniş tohumuna yer verebilir. Kişniş tohumu faydaları hakkında yapılan çok sayıda çalışma sonucunda kişniş tohumunun insülin salgısının düzenlenmesinde ve kan şekeri düzeyinin normale döndürülmesinde etkili olduğu anlaşılmaktadır. {2*}

Sindirim Sorunlarını Azaltabilir
Yapılan araştırmalar kişniş tohumunun antispazmodik etkilere sahip olduğunu, bu sayede IBS ve diğer bağırsak sorunlarının giderilmesinde etkili olduğunu göstermektedir.
Sindirim Hastalıkları dergisinde yayınlanan bir araştırmada kronik irritabl bağırsak sendromu olan kişilerin 8 haftalık kişniş tohumu kullanımının sonunda karın ağrısı şiddetinin azaldığı, mide şişkinliğinin giderildiği görülmektedir. {3*}
Karın Şişkinliğine Ne İyi Gelir? 10 Etkili Yöntem
Kan Basıncını Düşürebilir
Araştırmalara göre hipertansiyon problemi olan kişilerde kişniş tohumu kullanımı yüksek kan basıncını dengeleyebilir. {4*} Sadece bağırsak problemlerini gidermeye değil aynı zamanda tansiyonu dengelemeye ve idrar söktürmeye de yardımcı olmaktadır.
Gıda Zehirlenmesini Önleyebilir
Yapılan çeşitli çalışmalar sonucu kişniş tohumunun gıda kaynaklı patojenlere karşı güçlü antimikrobiyal etkilere sahip olduğu görülmektedir. Yemeklere yarım çay kaşığı kadar eklenen kişniş tohumu bile kişiyi gıda zehirlenmesine karşı korumaya yardımcı olur.
Kişniş tohumu özellikle Salmonella Choleraesuis’e karşı savaşabilen antibakteriyel bileşiklere sahiptir. Dünyada her yıl 1 milyon kişinin gıda kaynaklı zehirlenmesinden sorumlu olan salmonella karşısında koruyucu etkileri oldukça yüksektir.
Tarım ve Gıda Kimyası Dergisi’nde yapılan bir araştırma, kişnişin özellikle Salmonella ’ya karşı antibakteriyel aktivitesini kanıtlar niteliktedir. {5*} İçeriğinde yüksek miktarda bulunan dodesenal adlı bileşik salmonella gibi patojenlere karşı savaşmada son derece etkilidir.
Kolesterolü Düzenleyebilir
Kişniş tohumu kolesterol seviyelerini dengelemede de oldukça başarılı olabilir. “Kişniş tohumu ne işe yarar?” konusunda yapılan araştırmalar sonucunda kişniş tohumunun kötü kolesterol (LDL) düzeyini azalttığı ve iyi kolesterolü (HDL) artırdığı görülmektedir. {6*}
İdrar Yolu Enfeksiyonlarını Önleyebilir
Kişniş tohumu, idrar yolu enfeksiyonuna neden olan bakterilerle savaşarak semptomları hafifletmeye yardımcı olabilir. 1,5 çay kaşığı kişniş tohumunu bir gece boyunca yaklaşık 2 su bardağı kadar suda bekletin ve sabah süzerek için. Bu yöntem ile idrar yolu enfeksiyonu sonucu ortaya çıkan idrar yanması ve kasık ağrısını azaltabilirsiniz. {7*}
Hapşırırken İdrar Kaçırmanın Sebepleri Nelerdir? Kadınlarda İdrar Kaçırma
Regl Dönemini Düzenleyebilir
Kişniş tohumu faydaları arasında hormonal sistemi dengelemesi de önemli yer tutar. Kişniş endokrin bezi fonksiyonlarını ve adet döngülerini düzenlemeye yardımcı olabilir. Özellikle menorajinin (ağır kanama) kontrol altına alınmasına yardımcı olabilir. Kişniş tohumu adet döneminde yaygın olarak görülen şişkinlik, kramp ve ağrıyı azaltmak için de kullanılmaktadır. {8*}
Nörolojik Enflamasyonu ve Nörolojik Hastalıkları Önleyebilir
Alzheimer, Parkinson, Multipl skleroz, beyin tümörü ve menenjit gibi nörodejeneratif hastalıklar kronik inflamasyon ile ilişkili olan rahatsızlıklardır. Moleküler Nörobiyoloji dergisinde yayınlanan bir araştırma zerdeçal, biber, karanfil, zencefil, sarımsak, tarçın ve kişniş açısından zengin şekilde beslenmenin inflamasyonu (iltihabı) azaltarak nörodejeneratif hastalıkları önlemeye yardımcı olduğunu göstermektedir. {9*}

Kişniş Tohumu Nasıl Kullanılır?
Kişniş bitkisinin tüm kısımları tüketilebilir. Yaprakları ve kuru toz haline getirilen tohumları genellikle yemeklerde baharat olarak kullanılmaktadır. Güney Asya, Hint, Orta Doğu, Kafkas, Orta Asya, Akdeniz, Teksas-Meksika, Latin Amerika, Brezilya, Portekiz, Çin ve Afrika mutfağında kullanımı yaygındır.
Kişnişi toz halinde bulabileceğiniz gibi bütün olan tohumları alıp evde kendiniz de öğütebilirsiniz. Evde öğütülen kişniş tohumu daha taze ve daha yoğun bir tada sahip olabilir. İstenilirse tohumlar yemeklere bütün olarak da eklenebilir.
Kişniş tohumu veya kişniş tozu genellikle balık, kuzu eti ve hindi ile yapılan yemeklerde kullanılır. Dolmaların, mercimeğin ve domatesli yemeklerin içerisine de eklenebilir. Toz haline getirilen kişniş ayrıca et ve balığı marine etmek, salamura yapmak ve salata sosları hazırlamak için kullanılır.
Hamilelikte Beslenme Nasıl Olmalı?
Kişniş Tohumu Zararları Nelerdir?
Normal miktarlarda tüketildiğinde kişniş tohumu zararları yok denilecek kadar az bitkilerden bir tanesidir. Bununla birlikte anason, kimyon, dereotu, rezene, pelin vb. bitkilere karşı alerjisi olan kişilerin kişniş tohumuna da alerjik reaksiyon gösterme ihtimali oldukça yüksektir. Bu sebeple özellikle bazı baharatlara karşı alerjik reaksiyon gösteren kişilerin kişniş tohumu tüketirken dikkatli olunmasında fayda vardır.
Kan şekeri seviyesini düşürme etkisiyle bilinen kişniş tohumu şeker hastaları için kullanılacağı zaman kişniş tohumu zararları olabilir. Bu durumda dikkatli olunmalı ve kan şekeri seviyeleri iyi gözlenmelidir. Kan basıncı seviyesini de düşüreceği için düşük tansiyonu olan ve ilaç kullanan kişilerin kullanması önerilmez.
Hamile ve emziren annelerin, devam eden sağlık sorunları olan kişilerin veya düzenli ilaç kullananların kişniş tohumu kullanmadan önce doktorlarına danışması önerilmektedir.
Kaynaklar
- https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23281145/
- https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0308814699001132
- https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16868824/
- https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S037887410800696X
- https://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/jf0354186
- https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/18831331
- https://www.researchgate.net/publication/282218943_Evaluation_of_Antibacterial_Potential_of_Selected_Plant_Extracts_on_Bacterial_Pathogens_Isolated_from_Urinary_Tract_Infections
- https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC8854496/
- https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21360003/






