Otizme İyi Gelen Yiyecekler, Takviyeler ve Uçucu Yağlar

Otizme iyi gelen yiyecekler, takviyeler ve uçucu yağlar otizm gibi özel farklılıkları bulunan kişiler ve onların ebeveynleri için merak konusudur. Otizm, başlangıçta erken çocukluk döneminde ortaya çıkan nörogelişimsel bir farklılıktır. Genellikle bir çocuğun gelişimdeki dilini, davranışını ve sosyal becerilerini etkiler. Otizmin kesin nedeni bilinmemektedir. Ancak, olası nedenler arasında hamilelik sırasında alınan ilaçlar (özellikle valproik asit ve talidomid), toksinlere maruz kalma, enfeksiyonlar, iltihaplanma, geçirgen bağırsak sendromu, besin eksiklikleri, gıda alerjileri ve doğuştan gelen metabolizma bozuklukları yer alabilir.

Otizm Nedir?

Otistik bozukluk veya otizm spektrum bozukluğu (OSB) olarak da adlandırılan otizm önemli sosyal, iletişim ve davranışsal zorluklara neden olabilen gelişimsel bir yetersizlik olarak tanımlanır. Otizm bir spektrum bozukluğu olarak kabul edilir çünkü bazı çocuklar sadece hafif semptomlara sahipken diğerlerinde yaşamı zorlaştıran otizm belirtileri olabilir.

Otizm belirtileri kişiden kişiye değişiklik gösterir ancak OSB’si olan kişiler genellikle başkalarıyla iletişim ve etkileşim sorunları da dahil olmak üzere devam eden sosyal zorluklar yaşarlar. Ayrıca pek çok aktiviteye ilgi duymazken tekrarlayıcı davranışlar sergileyebilirler. Otizm belirtileri genellikle vakaların %80 ila% 90’ında yaşamın ilk iki yılında fark edilir. Hastalık Kontrol ve Korunma Merkezleri (CDC), 68 çocuktan 1’inin bir tür OSB’ye sahip olduğunu ve OSB’nin erkeklerde (42’de 1) kızlardan (189’da 1) yaklaşık 4,5 kat daha yaygın olduğunu belirtir. {1*}, {2*}

CDC’ye göre, çevresel, biyolojik ve genetik faktörler de dahil olmak üzere kişinin otizme sahip olma olasılığını artıran birkaç farklı faktör vardır. Geçirgen bağırsak sendromu ve anormal bir bağırsak mikrobiyotasını da otizm ile ilişkilendiren çalışmalar vardır {3*}, {4*}

Otizm belirtileri genellikle çocuk üç yaşına gelmeden başlar ve daha sonra hayatı boyunca sürer. Otizmli bazı çocuklar, gelişimsel kilometre taşlarını yaklaşık 18 ila 24 aya kadar karşılar. Ancak daha sonra ilerlemeyi bırakır ve bazı durumlarda sahip oldukları becerileri de kaybederler. Araştırmalara göre, ebeveynlerin %33 ila %50’si çocukları bir yaşına gelmeden OSB semptomlarını fark eder. İki yaşına geldiğinde ise ebeveynlerin %80 ila %90’ı sorunları fark eder. {5*}

Otizm Geleneksel Tedavi Yöntemleri Nelerdir?

Otizm teşhisi konulduktan sonra çocuk için önerilen otizm tedavisinin türü bireysel ihtiyaçlara bağlıdır. Otizm bir hastalık değil nörogelişimsel bir farklılık olduğu için “Otizme ne iyi gelir?” sorusunun tek bir cevabı yoktur. Örneğin; bazı çocuklara otizmle birlikte dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu (DEHB) teşhisi de konulabilir. Bu nedenle otizmli her çocuk için tek bir tedavi şekli yoktur.

Bununla birlikte standart bir otizm ilacı yoktur. CDC’ye göre, “OSB’yi tedavi edebilen veya temel semptomları tedavi edebilen hiçbir ilaç yoktur. Ancak, OSB’li kişilerin yaşamlarını daha iyi sürdürmelerine yardımcı olabilecek ilaçlar vardır. Örneğin bazı ilaçlar yüksek enerji düzeylerini, odaklanamamayı, depresyonu veya nöbetleri yönetmeye yardımcı olabilir. {6*}

Otizm spektrum bozukluğunun tedavisi zordur ancak birçok uzman erken müdahalenin tedavide önemli olduğu ve otistik çocukların çoğunluğunun yüksek düzeyde yapılandırılmış, özel programlara iyi yanıt verdiği konusunda hemfikirdir. {7*}

Bazen otizm davranışının belirli yönlerini ele alabilen doktorlar tarafından ilaçlar önerilir. Otizm tedavisi için ilaçlar arasında serotonin geri alım inhibitörleri (SSRI’ler) ve antipsikotik ilaçlar bulunur. Bununla birlikte, bu ilaçların otizm semptomlarını iyileştirme yetenekleri sınırlıdır. Ancak kendine zarar verme gibi bazı istenmeyen davranışları önleyebilirler. {8*}

Otizm semptomlarını kontrol alabilmek amacıyla bazı durumlarda reçete edilebilen bir diğer ilaç grubu da antidepresan ilaçlardır. Antidepresan ilaçları otizm tedavisi olarak kullanmaya karar verirseniz FDA’nın antidepresan kullanımı ve intihar riski hakkında bir “kara kutu” etiket uyarısı (uyarıların en ciddisi) yayınladığını bilmeniz önemlidir. FDA antidepresan kullanan kişilerin, özellikle tedavinin başlangıcında veya doz değişikliği olduğunda, intihar uyarı işaretleri veya diğer olağandışı davranışlar açısından yakından izlenmesini önerir. {9*}

Bazı insanlara otizm teşhisi çok geç yaşlarda konuyor. Yetişkinlerde otizm teşhisi nispeten daha zorlu olabilir. Bunun başlıca nedeni otistik yetişkinin çocuklukta gerçekleştirdiği davranışları değerlendirmenin zor olmasıdır. Yetişkinlerde otizm belirtileri de çocuklarda görülen semptomlarla benzer olsa da otizmli bir yetişkin, tekrarlayan ritüeller gibi klasik otistik davranışları gizlemede bir çocuktan daha iyi olabilir. {10*}

Genel olarak otizm belirtileri ve ilerlemesi kişiden kişiye farklılık gösterir. Bazı uzmanlar, IQ’su 50’nin üzerinde olan, altı yaşına gelmeden konuşabilen otizmli çocuklar için daha iyi bir prognoz olduğunu belirtir. {11*}

Otizme İyi Gelen Doğal Tedavi Yöntemleri Nelerdir?

“Otizme ne iyi gelir?” diye merak ediyorsanız otistik çocuklar veya yetişkinler için doğal tedavi yöntemleri semptomları iyileştirmede büyük rol oynar. Otizm doğal tedavi seçenekleri yardımcı olabilecek yiyecekleri, birçok takviyeyi ve hem Ayurvedik hem de Geleneksel Çin tıbbından geleneksel tıp yaklaşımlarını içerir. Otizme iyi gelen yiyecekler, takviyeler ve uçucu yağlar aşağıda detaylı olarak ele alınmıştır.

Otizm Diyeti

Gün içerisinde tüketilen yiyecekler otizm semptomlarını olumlu ya da olumsuz yönde etkileyebilir. Bunun yanı sıra otizmli çocuklar bazı yiyeceklere karşı isteksizlik yaşayabilir veya tekrarlayan yeme davranışlarında bulunabilir. Buna karşın otizmli bireyler de doğru bir beslenme planı ile ihtiyaçları olan mikro ve makro besin ögelerini alabilir.

Otizme İyi Gelen Yiyecekler Nelerdir?

Otizm semptomlarını hafifletebilecek birçok yiyecek vardır. İşte bunlardan bazıları:

• Katkısız, işlenmemiş gıdalar: Gıda katkı maddeleri DEHB için sorunlu olabilir; evde hazırlanmış, işlenmemiş, besin açısından yoğun bütün gıdaları yemek en iyisidir.
• Kemik suyu: Kemik suyu, geçirgen bağırsağı iyileştirmeye ve mineral eksikliği sorununu telafi etmeye yardımcı olabilecek önemli amino asitler ve mineraller sağlar.
• Kümes hayvanları: Organik kümes hayvanları, bir amino asit türü olan triptofan içerir. Ayrıca serotonin (sakinleştirici bir nörotransmitter) üretmeye yardımcı olur. Araştırmalar, otizm spektrum bozukluğu olan kişilerin beyin gelişimini, nöroimmün aktiviteyi ve mitokondriyal fonksiyonu değiştirebilen “triptofan metabolizmasını” azaltmış olabileceğini gösterir. {12*}
• Probiyotik yiyecekler: Diyete kefir, amasai, lahana turşusu veya kimchi gibi fermente edilmiş yiyecekler eklemeye çalışın. Fermente gıdalar, bağırsak problemlerinin onarılmasına yardımcı olmak için gerekli probiyotikleri içerir. Araştırmalar, vücuttaki sağlıklı bakteri dengesinin otizm üzerinde büyük bir etkisi olabileceğini gösterir. {13*} 2013’te yayınlanan bir çalışmaya göre sağlıklı çocuklarla karşılaştırıldığında otizmli çocuklarda bağırsak sağlığını desteklediği bilinen çeşitli bağırsak bakteri türlerinin seviyeleri farklı olabilir. {14*}
• Balık: Omega-3‘ler beyin sağlığı için kritik öneme sahiptir. Araştırmalar özellikle OSB ve hiperaktivite teşhisi konmuş kişiler için yararlı olabileceğini gösterir. 2017 yılında Neuropyschiatric Disease and Treatment dergisinde yayınlanan bir meta-analize göre Omega-3 yağ asitleri eksikliği otizm spektrum bozukluğuyla (OSB) ilişkili olabilir. Bu analiz Omega-3 yağ asitlerinin takviyesi kullanmanın otizm spektrum bozukluğu olan çocuklarda hiperaktivite, uyuşukluk ve tekrarlayan davranışları iyileştirebileceğini iddia eder. {15*}, {16*}

Omega-3 içeren besinler hakkında bilgi almak için Omega 3 İçeren Besinler yazımızı okuyabilirsiniz.

Otizmi Kötüleştiren Yiyecekler Nelerdir?

Otizme iyi gelen besinler olduğu gibi otizm semptomlarını kötüleştiren bazı yiyecekler de vardır. Bunlardan bazıları şunlardır:

• Glüten: Otizmli çocukların ebeveynlerin büyük çoğunluğu glüten tüketiminden sonra semptomların kötüleştiğini bildirir. Bu nedenle çocuğunuza gıda alerjileri, özellikle glüten ve inek sütü, için test yaptırmanız önemlidir. Glütensiz bir diyetin yardımcı olup olmadığını görmek için ekmek, makarna ve buğday gevreği gibi buğdayla yapılan tüm yiyeceklerden kaçınılması önerilir. Ayrıca otizmde glütensiz beslenme ile ilgili 140’ın üzerinde bilimsel çalışma vardır. 2018’de yayınlanan en son çalışmalardan biri MCT yağı ile değiştirilmiş ketojenik glütensiz diyet verilen otistik çocukların semptomlarının üç ay sonra önemli ölçüde iyileştiğini ortaya koymaktadır. {17*}, {18*}

• İnek sütü: İnek sütündeki A1 kazein adı verilen protein glütene benzer bir reaksiyonu tetikleyebilir. Kalsiyum için yeşil yapraklı sebzelerin tüketimini artırın. Probiyotiklerin yanı sıra kalsiyum ve diğer önemli besinleri de sağlayan keçi sütü kefirini de deneyebilirsiniz.
• Şeker: Şeker kan şekerinde dalgalanmalara neden olarak davranış sorunlarına yol açabilir. Şekerli soda veya meyve suları dahil olmak üzere her türlü konsantre şekerden kaçının. Şekerin beyin üzerinde de önemli olumsuz etkileri olduğu gösteren çalışmalar mevcuttur.
• Gıda boyası: Otizmli çocuklar, özellikle de DEHB’si olan çocuklar, çeşitli gıda boyalarına ve renklendiricilerine karşı duyarlı olabilir. Bu nedenle işlenmiş tüm gıdalardan kaçınılması önemlidir. {19*}
• Soya: Soya, yaygın bir gıda alerjisidir. Besin emilimini bozan ve bağırsakları tahriş ederek geçirgen bağırsak sendromuna neden olan fitik asit içerir.

Ketojenik Diyet

Çalışmalar, keto diyetinin (düşük karbonhidratlı, yüksek yağlı bir diyet) otizmi yönetme olasılığı hakkında etkileyici sonuçlar verir. Büyük ölçekli araştırmalara hâlâ ihtiyaç duyulsa da ketojenik diyet uygulanan hayvanlar, sosyal problemler, mitokondriyal disfonksiyon, artan tekrarlayıcı davranışlar, stres tepkisi eksiklikleri ve mikrobiyom sorunları gibi otizm modelinde yaygın olan davranış örneklerine belirgin ölçüde iyileşmeler göstermiştir. {20*}, {21*}, {22*}, {23*}, {24*}

Çocuklar üzerinde gerçekleştirilen bir pilot çalışma, ketojenik diyetin deneklerin çoğunda “hafif-orta düzeyde iyileşmeler” gösterdiğini ortaya koymaktadır. {25*}

Hem epilepsi hem de otizmi olan bir çocukla ilgili bir vaka çalışması hastanın kilo kaybettiğini ve otizmin hem bilişsel hem de davranışsal semptomlarında düzelmeler gerçekleştiğini bildirir. Bu özel hasta, Çocukluk Otizm Derecelendirme Ölçeğinde 49’dan 17’ye düştü ve 70 puanlık bir IQ artışı göstermiştir. {26*}

Otizme İyi Gelen Takviyeler Nelerdir?

Otizme iyi gelen takviyeler hakkında kesin bir yorum yapmak zor olsa da bazı gıda takviyelerinin semptomları hafifletebileceğini gösteren çalışmalar mevcuttur. Araştırmalar doğrultusunda otizm belirtileri üzerinde etkili olabileceği düşünülen bazı takviyeler aşağıda ele alınmıştır. 

Balık Yağı

Uzun zincirli Omega-3 yağ asitleri, özellikle balık yağında bulunan EPA/DHA, beyin fonksiyonu için kritik öneme sahiptir. Ayrıca yüksek oranda antiinflamatuardır. Balık yağı gibi omega-3 yağ asitleri ile takviye otizm spektrum bozukluğu olan çocuklarda en sık kullanılan uygulamalardan biridir. “Otizme ne iyi gelir?” hakkında yapılan çalışma sonuçları karışıktır ancak balık yağı takviyesi ile otizm semptomlarında belirgin iyileşmeler gösteren çocuklar vardır {27*}, {28*}

Balık yağı faydaları hakkında bilgi almak için Balık Yağı Faydaları yazımızı okuyabilirsiniz.

Sindirim Enzimleri

Otizmli çocuklar sindirim sorunlarına sahip olma eğiliminde oldukları ve geçirgen bağırsaklara sahip olabildikleri için, sindirim enzimleri vitamin ve minerallerin emilmesine yardımcı olur. Sindirim enzimleri sindirimi iyileştirir ve enflamasyonu azaltır. Sindirim ve emilimdeki bozukluklar çocukların beslenmesinin bozulmasına katkıda bulunur; bu da bağışıklığı, detoksifikasyonu ve beyin işlevini bozabilir. {29*}

D3 Vitamini 

D vitamini eksikliği otizmli çocuklarda otizmsiz çocuklara göre daha sık görülür. D3 vitamini sağlıklı beyin fonksiyonu için gerekli olan önemli bir vitamindir. Gebe bir annenin D vitamini eksikliğine sahip olması da çocukta otizm riskini artırabilir.

Bir çalışma, otizm oranlarının kış aylarında (insanlarda güneş ışığına maruz kalmanın azalması nedeniyle D vitamini seviyelerinin en düşük olduğu dönemde) en yüksek olduğunu ve kış aylarında gebe kalmanın otizm vakalarının %11,4’ünü oluşturduğunu gösterir. {30*}, {31*}

Probiyotik

Otizmli çocuklar genellikle karın ağrısı, kabızlık ve ishal gibi mide-bağırsak sorunlarına yatkın olabilir. Otizm sindirim sorunlarıyla bağlantılı olabileceğinden, günlük olarak kaliteli bir probiyotik almak bağırsak sağlığının korunmasına ve bağırsaktaki iyi ve kötü bakterilerin optimal dengesinin korunmasına yardımcı olabilir.

Probiyotikler hakkında bilgi almak için Probiyotik Gıdalar ve Takviyeler Nelerdir? Probiyotiklerin Faydaları yazımızı okuyabilirsiniz.

L-karnitin

Amino asidin bir türü olan l-karnitinin otizm semptomlarını iyileştirebileceğini gösteren bazı çalışmalar vardır. 2013 yılında 30 otistik çocukla gerçekleştirilen bir çalışmaya göre l-karnitin takviyesi davranışsal semptomları iyileştirebilir {32*}

Folik asit/Folatlı Multivitamin

2018’de yayınlanan bir çalışmaya göre anne adayının hamilelik öncesinde ve sırasında folik asit ve multivitamin takviyeleri almasının çocuklarda otizm riskini azaltabilir {33*}

Ayurveda Tıbbında Otizm Tedavisi Nedir?

Ayurveda’daki otizm tedavisi dosha dengesizliklerini, özellikle de vata dosha’daki artışı ele alır. Ayurveda alanında yüksek lisans derecesine sahip olan ve otizm, Asperger sendromu ve Tourette sendromu üzerine uluslararası konferanslar veren Dr. Denise Tarasuk’a göre, Ayurveda’da önce dengesiz olan dosha tedavi edilir. Vata dosha’ya hitap etmek, çocuğun organizasyon ve endişe konusunda yardımcı olur. Pek çok çocuk rutini değiştirmek, sabahları hazırlanmak ve okula gitmek konusunda zorluk yaşar. Günlük Ayurveda masajı rahatlatıcı olabilir. {34*}

Hindistan’da ve dünyanın dört bir yanındaki Ayurveda tıbbında otizm tedavisi tipik olarak, kişinin semptomlarına yardımcı olabilecek günlük bir Ayurveda masajını içerir.

Geleneksel Çin Tıbbında Otizm Tedavisi Nedir?

Akupresür ve akupunktur dahil olmak üzere Geleneksel Çin tıbbı otizm semptomlarını tedavi etmek için başka bir yaklaşımdır. Tüm sağlık sorunlarında olduğu gibi, Geleneksel Çin tıbbı (TCM) otizmi, belirli enerji noktalarını (akupresür/akupunktur noktaları) ve yolları (meridyenler) uyararak ele alınabilecek bir enerji dengesizliği olarak görür. Geleneksel Çin Tıbbına göre otizm kalp, dalak ve böbrek tarafından yönetilir. {35*}

Otizme İyi Gelen Uçucu Yağlar Nelerdir?

Otizm Ebeveynlik Dergisi, ruh halini yükseltmek, zihinsel berraklığı desteklemek ve stresi azaltmak da dahil olmak üzere bazı otizm belirtileri üzerinde çeşitli olumlu etkileri nedeniyle OSB ve/veya DEHB olan çocuklar için bazı temel yağları önerir: {36*}

• Buhur yağı
• Sandal ağacı yağı
• Güve otu yağı
• Lavanta yağı
• Mandalina yağı
• Sedir ağacı yağı
• Papatya yağı
• Nane yağı
• Bergamot yağı
• Ylang Ylang yağı

Uçucu yağlarımız hakkında detaylı bilgi almak isterseniz linki inceleyebilirsiniz.

Davranış ve İletişim Tedavileri

Otistik bireylerin yaşadığı davranış ve iletişim zorluklarını ele alan otizm terapi teknikleri de vardır. Uygulanacak programlar arasında uygulamalı davranış analizi (ABA), sözlü davranış analizi (VBI), ayrık deneme öğretimi (DTT), temel tepki öğretimi (PRT), erken yoğun davranışsal eğitim(EIBI) yer alır. {37*}

OSB teşhisi konan her çocuk (veya yetişkin) benzersizdir; bu nedenle tedavi programları kişiden kişiye çok büyük farklılıklar gösterir. Ayrıca yanlış teşhis olasılığını ortadan kaldırmak için OSB teşhisi için birden fazla uzman görüşü almak önemlidir.