Yanıkta İlk Yardım Nasıl Yapılır? Yanık Dereceleri ve Tedavisi

Bu içerik bilgi amaçlıdır, tıbbi tavsiye değildir. Sağlık sorunlarınız için hekiminize danışın.

Yanık; sıcak sıvı, buhar, alev, sıcak bir yüzey, kimyasal madde, elektrik veya güneş ışığı nedeniyle oluşabilir. Yanığın ne kadar derin olduğu ve vücudun hangi bölgesini etkilediği, uygulanacak bakımı belirler. Küçük ve yüzeysel yanıklar evde ilk yardımla rahatlayabilir. Derin, geniş veya hassas bölgelerdeki yanıklar ise sağlık uzmanı tarafından değerlendirilmelidir.

Yanıkta ilk yardımın ilk adımı, yanan bölgeyi serin akan suyun altında 20 dakika soğutmaktır. Buz, diş macunu, yağ veya krem sürmek yanığı iyileştirmez. Yanık büyükse, derinse ya da yüz, el, ayak, eklem veya genital bölgedeyse 112’yi arayın veya acil tıbbi yardım alın.

Yanık Türleri Nelerdir?

Yanıklar, derinin ne kadar derin etkilendiğine göre sınıflandırılır. Görünüşü tek başına yanığın ciddiyetini her zaman göstermez. Yanığın yeri, genişliği ve kişide oluşturduğu belirtiler de önemlidir.

Birinci Derece Yanık

Birinci derece yanık derinin en üst tabakasını etkiler. Ciltte kızarıklık, hassasiyet ve ağrı görülebilir. Genellikle su toplamaz. Güneş yanığının hafif türleri bu gruba örnek olabilir.

İkinci Derece Yanık

İkinci derece yanık derinin üst tabakasına ek olarak alt tabakasının bir bölümünü de etkiler. Cilt kızarabilir, şişebilir ve su toplayabilir. Ağrı genellikle belirgindir. Yanık derinse veya geniş bir alanı kaplıyorsa sağlık uzmanı değerlendirmelidir.

Üçüncü Derece Yanık

Üçüncü derece yanık derinin tüm katmanlarına ulaşabilir ve cilt altındaki dokulara zarar verebilir. Yanık alanı beyaz, kahverengi veya siyah görünebilir; cilt kuru ya da sert bir görünüm alabilir. Sinirler zarar gördüyse yanık bölgesi uyuşabilir. Bu tür yanıklar acil tıbbi müdahale gerektirir.

Yanıkta İlk Yardım Nasıl Yapılır?

Yanık oluştuğunda önce kişiyi yanmaya neden olan kaynaktan uzaklaştırın. Ardından yanan bölgeyi serin akan suyun altında 20 dakika tutun. Bunu mümkün olan en kısa sürede yapın. Akan su yoksa temiz, serin ve ıslak bir bez kullanın.

• Yanık bölgesine yakın yüzük, saat ve benzeri takıları şişlik başlamadan nazikçe çıkarın.
• Yanmış deriye yapışmış giysiyi çekip çıkarmayın.
• Yanık bölgeye buz veya buzlu su uygulamayın.
• Yanık kabarcıklarını patlatmayın.
• İlk yardım sırasında yanığa tereyağı, diş macunu, bitkisel yağ veya uçucu yağ sürmeyin.
• Soğutma bittikten sonra bölgeyi temiz, yapışmayan bir örtüyle gevşekçe kapatın.

Yanık genişse, kişiyi soğuturken vücudunun geri kalanını sıcak tutun. Yanık yüz, el, ayak, genital bölge veya büyük bir eklem üzerindeyse; derinse ya da elektrik veya kimyasal madde nedeniyle oluştuysa acil tıbbi yardım alın.

Yanıkta Evde Bakım Nasıl Olmalıdır?

Evde bakım yalnızca küçük ve yüzeysel yanıklar için uygundur. İlk olarak yanığı serin akan su altında soğutun. Bölgeyi temiz tutun ve giysi ya da takıların yanığa sürtünmesini önleyin. Ağrı, şişlik veya kızarıklık artarsa ya da yanık iyileşmiyorsa sağlık uzmanına başvurun.

Yanık kabarcıkları derinin altındaki hassas dokuyu korur. Kabarcığı patlatmak enfeksiyon riskini artırabilir. Kabarcık kendiliğinden açılırsa bölgeyi temiz suyla nazikçe durulayın ve temiz, yapışmayan bir örtüyle kapatın.

Aloe Vera Kullanmak

Aloe vera, ciltte serinlik hissi verebilir. Küçük ve yüzeysel bir yanıkta önce bölgeyi serin akan suyun altında 20 dakika soğutun. Yanık soğuduktan sonra aloe vera içeren bir jel kullanabilirsiniz.

Yanık derinse, geniş bir alanı kaplıyorsa veya ciltte su toplamışsa aloe vera sürmeden önce sağlık uzmanına danışın. Aloe vera, ciddi yanıklarda tıbbi bakımın yerini tutmaz.

Lavanta, Buhur ve Çay Ağacı Yağı Kullanmak

Lavanta yağıyla yapılan bazı araştırmalarda, yanık tedavisi gören kişilerin ağrı ve kaygı düzeyleri incelenmiştir. Bu çalışmalarda lavanta yağı aromaterapi yoluyla kullanılmıştır; yanık bölgesine sürülmemiştir.

Buhur ve çay ağacı yağının yanık tedavisindeki etkisi için de yeterli bilgi bulunmamaktadır. Bu yağları yanmış cilde sürmeyin. Yanık bakımında sağlık uzmanının önerdiği ürünleri kullanın.

Yanık İyileşirken Beslenme Nasıl Olmalıdır?

Küçük ve yüzeysel bir yanıkta özel bir diyet gerekmez. Yeterli sıvı almak ve sebze, meyve, protein kaynakları ile diğer temel besinleri içeren dengeli bir şekilde beslenmek yeterlidir. Protein içeren besinler arasında yumurta, yoğurt, balık, baklagiller ve et bulunur.

Geniş veya ağır yanıklarda vücudun enerji ve protein ihtiyacı artabilir. Bu durumda beslenme planını doktor ve diyetisyen belirler. Herkes için geçerli tek bir protein miktarı yoktur. Yanık nedeniyle E vitamini, C vitamini, çinko, glutamin veya antioksidan takviyesi kullanmaya başlamadan önce sağlık uzmanına danışın.

Kimyasal Yanıkta Ne Yapılmalıdır?

Kimyasal madde cilde veya göze temas ederse hemen 112’yi arayın. Yardım beklerken kimyasala çıplak elle dokunmayın. Kimyasal bulaşmış giysileri ve takıları dikkatlice çıkarın; cilde yapışmış olanları çekmeyin.

Madde sıvıysa, temas eden bölgeyi bol ve serin akan suyla yıkayın. Madde toz hâlindeyse önce cilde yaymadan nazikçe uzaklaştırın, ardından bölgeyi suyla yıkayın. Kimyasalı başka bir maddeyle etkisiz hâle getirmeye çalışmayın ve yanığa krem ya da yağ sürmeyin.

Kimyasal göze temas ettiyse gözü hemen bol suyla yıkamaya başlayın ve yıkarken acil yardım isteyin. Mümkünse kimyasalın ambalajını veya adını sağlık ekibine bildirin.

Yanıkta Ne Zaman Doktora Gidilmelidir?

Aşağıdaki durumlarda yanığı evde tedavi etmeye çalışmayın; acil tıbbi yardım alın:

• Yanık derin veya genişse
• Yanık yüz, el, ayak, genital bölge ya da büyük bir eklem üzerindeyse
• Yanık kimyasal madde veya elektrik nedeniyle oluştuysa
• Yüz yanığına nefes almada güçlük veya duman soluma eşlik ediyorsa
• Yanık bir bebekte, küçük çocukta, yaşlıda veya kronik hastalığı bulunan kişide oluştuysa
• Yanık bölgesinde artan kızarıklık, şişlik, akıntı, kötü koku veya ateş varsa
• Ağrı şiddetliyse ya da yanık iyileşmiyorsa

Yanık Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

1. Yanıkta ilk yardım olarak ne yapılır?

Yanık bölgeyi serin akan suyun altında 20 dakika soğutun. Takı ve sıkı eşyaları nazikçe çıkarın. Yanığa buz, yağ veya diş macunu sürmeyin. Yanık büyük ya da derinse tıbbi yardım alın.

2. Yanığa buz koyulur mu?

Hayır. Buz ve buzlu su cilde daha fazla zarar verebilir. Yanığı serin akan suyla soğutun.

3. Yanık kabarcığı patlatılır mı?

Hayır. Kabarcığı patlatmak enfeksiyon riskini artırabilir. Kendiliğinden açılırsa bölgeyi temiz suyla nazikçe durulayın ve temiz bir örtüyle kapatın.

4. Yanığa aloe vera sürülür mü?

Aloe vera içeren ürünler küçük ve yüzeysel yanıklarda rahatlama sağlayabilir. Önce yanığı suyla soğutun. Yanık derin, geniş veya açık yaralıysa ürün sürmeden sağlık uzmanına danışın.

5. Hangi yanıklarda acil yardım alınmalıdır?

Derin veya geniş yanıklarda, yüz, el, ayak, genital bölge ya da eklem yanıklarında ve kimyasal veya elektrik yanıklarında acil tıbbi yardım alın. Türkiye’de acil durumlarda 112’yi arayın.