Uyuz Nasıl Geçer? Belirtileri, Tedavisi ve Evde Alınacak Önlemler

Bu içerik bilgi amaçlıdır, tıbbi tavsiye değildir. Sağlık sorunlarınız için hekiminize danışın.

Uyuz, Sarcoptes scabiei adı verilen çok küçük bir akarın deriye yerleşmesiyle oluşan bulaşıcı bir cilt hastalığıdır. Uyuzun en sık görülen belirtileri, özellikle geceleri artan kaşıntı ve cilt döküntüsüdür. Akarlar derinin üst tabakasında ince tüneller açar. Bu tüneller ciltte çizgi gibi izler bırakabilir.

Uyuz, hastalığı taşıyan biriyle uzun süre yakın cilt teması sırasında bulaşabilir. Aynı evde yaşayan kişiler ve yakın temasta bulunanlar da uyuz açısından değerlendirilmelidir.

Uyuz Hastalığı Nedir?

Dişi uyuz akarı derinin üst tabakasına girer ve burada küçük tüneller açar. Yumurtalarını bu tünellerin içine bırakır. Yumurtalardan çıkan larvalar derinin yüzeyine doğru ilerler.

Kaşıntı, vücudun akara, yumurtalarına ve akar atıklarına verdiği tepkiden kaynaklanır. İlk kez uyuz olan kişilerde belirtilerin ortaya çıkması birkaç hafta sürebilir. Bu dönemde belirti görülmese bile kişi uyuzu başkalarına bulaştırabilir.

Uyuz Nasıl Bulaşır?

Uyuz en çok, hastalığı taşıyan biriyle uzun süreli ve yakın cilt teması sırasında bulaşır. Aynı evde yaşayanlar, cinsel partnerler ve uzun süre yakın temasta bulunan kişiler risk altındadır. Ortak kullanılan giysi, havlu veya nevresimler yoluyla bulaşma da mümkündür. Ancak sıradan uyuzda bu bulaşma yolu, doğrudan cilt temasına göre daha seyrektir.

Hastaneler, bakım evleri, yurtlar ve kalabalık yaşam alanlarında uyuz daha kolay yayılabilir. Bu ortamlarda insanlar sık sık yakın temasta bulunur.

Uyuz Belirtileri Nelerdir?

Uyuzda en sık görülen belirti, geceleri artan şiddetli kaşıntıdır. Kaşınan bölgelerde küçük kırmızı kabarıklıklar ve döküntüler oluşabilir. Ciltte ince, çizgi şeklinde tünel izleri de görülebilir.

Uyuz döküntüsü en sık şu bölgelerde çıkar:

• Parmak araları
• Bilekler
• Dirsek ve diz kıvrımları
• Koltuk altları
• Bel çevresi ve kalçalar
• Göğüs çevresi ve genital bölge

Bebeklerde ve küçük çocuklarda döküntü başta, yüzde, boyunda, avuç içlerinde ve ayak tabanlarında da görülebilir. Bağışıklık sistemi zayıf olan kişilerde daha ağır seyreden kabuklu uyuz gelişebilir. Bu durumda ciltte kalın, kuru ve kabuklu alanlar oluşur.

Kaşıntı özellikle geceleri artıyorsa, parmak aralarında ince çizgiler görüyorsanız veya evde başka kişilerde de kaşıntı başladıysa bir sağlık uzmanına başvurun.

Uyuz Tanısı Nasıl Konur?

Sağlık uzmanı cildinizi inceler ve belirtilerin ne zaman başladığını sorar. Gerekli görürse derideki tünelden küçük bir örnek alıp mikroskopla inceler. Akarın, yumurtalarının veya atıklarının görülmesi tanıyı doğrulamaya yardımcı olur.

Mikroskop incelemesinde akar görülmemesi, uyuz olmadığı anlamına gelmez. Akar sayısı azsa örnekte bulunmayabilir. Gece artan kaşıntı, parmak aralarında ince izler veya yakın çevrenizde benzer belirtiler varsa muayene olun.

Uyuz Tedavisi Nasıl Yapılır?

Uyuz tedavisinde akarları öldüren krem veya losyonlar kullanılır. Bazı durumlarda sağlık uzmanı ağızdan alınan ilaç da önerebilir. Hangi ilacın kullanılacağına, nasıl uygulanacağına ve ne zaman tekrarlanacağına sağlık uzmanı karar verir. İlacın talimatlarını dikkatle izleyin.

Tedaviden sonra kaşıntı birkaç hafta daha sürebilir. Ancak yeni döküntüler veya tünel izleri ortaya çıkarsa ya da kaşıntı azalmadan devam ederse yeniden sağlık uzmanına başvurun. Tedavinin tekrarlanması gerekebilir.

Uyuz İçin Evde Alınacak Önlemler

İlaç tedavisinin yanında evde alacağınız önlemler de uyuzun yeniden bulaşma riskini azaltır:

• Aynı evde yaşayanlar ve yakın cilt teması bulunan kişiler, belirti göstermeseler bile tedavi için sağlık uzmanına danışmalıdır.
• Tedaviden önceki üç gün içinde kullandığınız giysi, havlu ve nevresimleri sıcak suda yıkayın. Ardından sıcak ayarda kurutun.
• Yıkanamayan eşyaları kapalı bir plastik torbaya koyun ve en az 72 saat bekletin. Gerekirse bu süreyi bir haftaya çıkarın.
• Tedavi tamamlanana kadar yakın cilt temasından kaçının.
• Kaşınan bölgeleri sürekli kaşımayın. Kaşımak ciltte yara açabilir ve bu yaralar enfeksiyon kapabilir.

İnsanlarda uyuz yapan akarlar evcil hayvanlardan bulaşmaz. Hayvanlarda uyuz benzeri cilt sorunlarına farklı akar türleri neden olur. Evcil hayvanınızda cilt sorunu görürseniz veteriner hekime danışın.

Uyuz İçin Evde Uygulanabilecek 7 Destekleyici Yöntem

Acı biber, kaplan balsamı, anason, neem, karanfil, biberiye ve çay ağacı yağı uyuzla ilgili araştırmalarda veya geleneksel uygulamalarda ele alınmıştır. Bu yöntemlerle ilgili çalışmaların kapsamı farklıdır. Bazı araştırmalar laboratuvarda veya hayvan akarlarında yapılmıştır. Bu nedenle bu uygulamalar, sağlık uzmanının önerdiği uyuz tedavisinin yerine kullanılmamalıdır.

1. Acı Biber

Acı bibere yakıcılığını veren kapsaisin, bazı cilt ürünlerinde ağrı ve kaşıntı hissini azaltmak amacıyla kullanılır. Kapsaisin ciltte yanma ve kızarıklık yapabilir. Bir çalışmada, kapsaisin içeren ürün kullanan kişilerin bir bölümünde yanma hissi görülmüştür.

Acı biberin uyuz akarlarını öldürdüğünü gösteren bir insan çalışması bulunmamaktadır. Acı biberi banyo suyuna eklemek veya macun hâlinde doğrudan cilde sürmek uyuz tedavisi yerine geçmez ve cildi tahriş edebilir.

2. Kaplan Balsamı

Kaplan balsamı, kas ağrısını hafifletmek amacıyla cilde sürülen bir kremdir. İçeriğindeki kafur ve karanfil yağı ciltte sıcaklık veya serinlik hissi oluşturabilir. Bu his, kaşıntının verdiği rahatsızlığı kısa süreli azaltabilir. Kaplan balsamı uyuz akarlarını öldürmez.

3. Anason Tohumu Yağı

Anason tohumundan elde edilen yağın böcekler üzerindeki etkisini inceleyen araştırmalar vardır. Ancak bu araştırmalar, anason yağının insanlarda uyuz tedavisi olarak kullanılabileceğini göstermemektedir. Hamilelikte anason yağı kullanmadan önce sağlık uzmanına danışılmalıdır.

4. Neem (Nim) Yağı

Neem ve zerdeçalın birlikte kullanıldığı bir pilot çalışmada 814 kişi değerlendirilmiştir. Çalışmada, neem ve zerdeçal karışımı kullanan katılımcıların büyük bölümünde 3–15 gün içinde iyileşme bildirildi. Bu araştırmada neem yağı tek başına değil, zerdeçalla birlikte incelendi.

5. Karanfil Yağı

Karanfil yağının temel bileşenlerinden biri öjenoldür. Bir laboratuvar çalışmasında karanfil yağı ve öjenolün, domuz ve tavşanlardan alınan uyuz akarları üzerindeki etkisi incelendi. Akarlar, bu maddelerle doğrudan temas ettikten sonra kısa sürede öldü. Çalışma insanlarda yapılmadı.

Karanfil yağı cildi tahriş edebilir. Bu nedenle yoğun karışımları doğrudan cilde sürmeyin.

6. Biberiye Yağı

Biberiye yağı, karanfil yağıyla birlikte bazı laboratuvar araştırmalarında incelendi. Bu araştırmalar, yağların laboratuvar ortamındaki etkisini ele alır. İnsanlarda uyuz tedavisinin yerine geçmez.

7. Çay Ağacı Yağı

Çay ağacı yağının uyuz akarları üzerindeki etkisi laboratuvar araştırmalarında incelenmiştir. Yağın tedaviye ek olarak kullanıldığı sınırlı sayıda klinik bildirim de vardır. Bu bulgular, çay ağacı yağının tek başına uyuzu tedavi ettiğini göstermez.

Uyuz Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

1. Uyuz ilk olarak nerede başlar?

Kaşıntı ve döküntü çoğunlukla parmak aralarında, bileklerde, koltuk altlarında, bel çevresinde ve kalçalarda görülür. Bebeklerde ve küçük çocuklarda baş, avuç içleri ve ayak tabanları da etkilenebilir.

2. Uyuz kaşıntısı geceleri neden artar?

Uyuz kaşıntısı çoğu kişide geceleri daha belirgin olur. Kaşıntı, vücudun akara ve akar atıklarına verdiği tepkiden kaynaklanır.

3. Uyuz temasla bulaşır mı?

Evet. Uyuz en çok, hastalığı taşıyan biriyle uzun süreli cilt teması sırasında bulaşır. Aynı evde yaşayanlar ve cinsel partnerler yakın temaslılar arasındadır.

4. Uyuz tedavisinden sonra kaşıntı sürer mi?

Evet. Tedavi akarları ortadan kaldırsa bile cildin verdiği tepki nedeniyle kaşıntı birkaç hafta sürebilir. Yeni döküntü veya tünel izleri oluşursa sağlık uzmanına başvurun.

5. Uyuz olan kişinin eşyaları nasıl temizlenir?

Tedaviden önceki üç gün içinde kullanılan giysi, havlu ve nevresimleri sıcak suda yıkayıp sıcak ayarda kurutun. Yıkanamayan eşyaları kapalı bir plastik torbada en az 72 saat bekletin.