Lenfödem Belirtileri Nelerdir? Nasıl Yönetilir?

Bu içerik yalnızca bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; tanı veya tedavi önerisi yerine geçmez. Vücudun herhangi bir bölgesinde yeni başlayan ya da giderek artan şişlik için sağlık profesyoneline başvurulmalıdır. Şişlikte kızarıklık, sıcaklık artışı, ağrı veya ateş görülmesi hızlı değerlendirme gerektirebilir.

Lenfödem, lenf sıvısının lenfatik sistem aracılığıyla yeterince taşınamaması ve dokularda birikmesiyle ortaya çıkan uzun süreli bir şişlik durumudur. En sık kol ve bacaklarda görülse de gövde, baş-boyun veya genital bölge gibi farklı alanları da etkileyebilir. Şişlik zamanla ağırlık, gerginlik ve hareket kısıtlılığına yol açabilir. Uygun değerlendirme ve bakım, belirtilerin kontrolüne ve cilt sağlığının korunmasına yardımcı olabilir.

Lenfödemin yönetimi kişiye göre planlanır. Sık kullanılan yaklaşımlar arasında uygun şekilde uygulanan kompresyon, cilt bakımı, kişiye göre düzenlenen hareket ve egzersizler ile uzman tarafından yapılan manuel lenf drenajı bulunur. Bu yöntemler belirtileri yönetmeye yöneliktir; herkes için aynı uygulama uygun olmayabilir.

Lenfödem Nedir?

Lenfatik sistem, lenf sıvısının dokulardan taşınmasına katkı sağlayan damar ve lenf düğümlerinden oluşur. Bu sistemin doğuştan gelen bir farklılık ya da sonradan oluşan bir hasar nedeniyle yeterince çalışmaması, sıvının dokularda birikmesine neden olabilir. Lenfödem çoğunlukla kronik seyreder. Erken değerlendirme, şişliğin nedeninin belirlenmesi ve uygun takip planının oluşturulması açısından önemlidir.

Birincil ve İkincil Lenfödem

Lenfödem, ortaya çıkış nedenine göre birincil veya ikincil olarak sınıflandırılır.

Birincil lenfödem

Birincil lenfödem, lenfatik sistemin gelişimini etkileyen ve seyrek görülen kalıtsal ya da doğuştan gelen farklılıklarla ilişkilidir. Belirtiler doğumda, çocuklukta, ergenlikte veya daha ileri yaşlarda ortaya çıkabilir. Milroy hastalığı ve Meige hastalığı bu gruptaki örneklerdendir. Bu hastalık adları ve başlangıç yaşları, tek başına tanı koydurmaz.

İkincil lenfödem

İkincil lenfödem, lenf damarlarının veya lenf düğümlerinin sonradan zarar görmesi ya da lenf akışının engellenmesiyle gelişebilir. Kanser nedeniyle yapılan bazı ameliyatlar ve lenf düğümlerinin alınması, radyoterapi, tümörün lenf akışını engellemesi, yaralanmalar ve bazı enfeksiyonlar olası nedenler arasındadır. Lenfatik filaryaz gibi paraziter enfeksiyonlar, özellikle bu enfeksiyonların yaygın olduğu bölgelerde lenfödemle ilişkili olabilir.

Özellikle kanser tedavisi sonrasında fazla vücut ağırlığının lenfödem riskini artırabileceğine ilişkin bulgular vardır. Bununla birlikte, lenfödem tek bir nedene bağlanamaz ve kilo tek başına tanı ölçütü değildir.

Lenfödem Belirtileri Nelerdir?

Belirtiler, etkilenen bölgeye ve lenfödemin seyrine göre değişebilir. Şişlik başlangıçta hafif olabilir ve gün içinde farklılık gösterebilir. Zamanla bölgede ağırlık, gerginlik veya hareket kısıtlılığı belirginleşebilir. Sık karşılaşılan belirtiler şunlardır:

• Kol, bacak, el, ayak veya parmaklarda şişlik
• Etkilenen bölgede ağırlık ya da gerginlik hissi
• Ağrı veya rahatsızlık
• Eklemleri hareket ettirmede güçlük
• Cildin sertleşmesi ya da kalınlaşması
• Tekrarlayan cilt enfeksiyonları

Lenfödem gövde, baş-boyun veya başka bölgelerde de görülebilir. Örneğin bazı kanser tedavilerinden sonra göğüs duvarında ya da kolda şişlik gelişebilir. Bu bölgelerdeki yeni veya artan şişliklerin sağlık profesyoneli tarafından değerlendirilmesi gerekir.

Lenfödem Tanısı Nasıl Konur?

Tanı sürecinde sağlık profesyoneli belirtilerin ne zaman başladığını, geçirilmiş ameliyat veya kanser tedavilerini ve ilgili sağlık öyküsünü değerlendirir. Fizik muayene ve etkilenen bölgenin ölçümü tanıya yardımcı olabilir. Gerektiğinde şişliğin olası başka nedenlerini araştırmak veya lenfatik sistemi değerlendirmek için ultrason, lenfosintigrafi, bilgisayarlı tomografi ya da manyetik rezonans görüntüleme gibi yöntemler kullanılabilir. Her kişide bu tetkiklerin tümüne ihtiyaç duyulmaz.

Lenfödemin Yönetiminde Kullanılan Yöntemler Nelerdir?

Lenfödem için uygulanan plan, şişliğin nedenine, etkilenen bölgeye ve kişinin genel sağlık durumuna göre sağlık ekibi tarafından belirlenir. Belirti yönetiminde çoğunlukla birden fazla yaklaşım birlikte ele alınır.

Kompresyon, Cilt Bakımı ve Hareket

Uygun kişilere ölçü alınarak seçilmiş kompresyon giysileri veya bandajlar önerilebilir. Kompresyonun türü ve basıncı kişiye göre belirlenmelidir; kendi kendine seçilen sıkı giysiler ya da bandajlar uygun olmayabilir. Cildi temiz ve kuru tutmak, çatlak veya yaraları takip etmek ve enfeksiyon belirtilerini erken fark etmek de bakımın parçasıdır.

Kişiye uygun hareket ve egzersizler, lenfödem yönetim planında yer alabilir. Egzersizin türü ve yoğunluğu sağlık profesyonelinin önerisine göre düzenlenmelidir. Özellikle uzun süre hareketsiz kalınmışsa yeni bir programa kademeli ve kişiye uygun biçimde başlanması önemlidir.

Manuel Lenf Drenajı

Manuel lenf drenajı, lenf sıvısının hareketini desteklemek amacıyla bu konuda eğitim almış uzmanlar tarafından uygulanan özel bir masaj tekniğidir. Genel amaçlı masajla aynı değildir. Bazı kişiler, uzman tarafından gösterilmesi ve uygun bulunması halinde belirli teknikleri evde uygulamayı öğrenebilir. Masaj veya öz bakım uygulamalarına başlamadan önce kişiye özel yönlendirme alınmalıdır.

Derin nefes çalışmaları, bazı lenfödem egzersiz programlarının parçası olarak yer alabilir. Uygulama tekniği, özellikle tedavi sürecinde olan kişiler için, sağlık profesyonelinin veya lenfödem konusunda eğitimli terapistin önerisine göre belirlenmelidir.

Enfeksiyon Belirtilerinde Gecikmeden Değerlendirme

Lenfödemin etkilediği bölgede cilt enfeksiyonu gelişebilir. Bölgede kızarıklık, sıcaklık artışı veya ağrı fark edilmesi; şişliğin kısa sürede artması, ateş ya da titreme eşlik etmesi durumunda sağlık kuruluşundan gecikmeden değerlendirme alınmalıdır. Tekrarlayan cilt enfeksiyonları da takip sırasında sağlık profesyoneline bildirilmelidir.

Uzun süreli lenfödemle ilişkili bazı komplikasyonlar seyrek görülür. Lenfanjiosarkom bunlardan biridir; nadir bir durum olduğu için bu bilgi kaygı verici bir olasılık gibi değerlendirilmemelidir. Takip sırasında yeni veya belirgin cilt değişikliklerinin sağlık profesyoneline iletilmesi yeterlidir.

Sıkça Sorulan Sorular

1-Lenfödem tamamen geçer mi?

Lenfödem çoğunlukla uzun süreli bir durumdur. Uygun bakım ve takip, belirtilerin yönetilmesine yardımcı olabilir. Uygulanacak plan kişinin durumuna göre belirlenir.

2-Lenfödem yalnızca kol ve bacaklarda mı görülür?

Hayır. En sık kol ve bacaklarda görülse de gövde, baş-boyun veya genital bölge gibi alanları da etkileyebilir.

3-Lenfödemde masaj yapılabilir mi?

Lenfödem yönetiminde kullanılan manuel lenf drenajı, bu konuda eğitimli uzmanların uyguladığı özel bir tekniktir. Her masaj yöntemi lenfödem için uygun değildir. Kişinin kendi başına masaj uygulamasından önce uzman yönlendirmesi alması gerekir.

4-Egzersiz lenfödemi iyileştirir mi?

Egzersiz tek başına lenfödemi ortadan kaldıran bir yöntem değildir. Kişiye uygun hareket ve egzersizler, kapsamlı yönetim planının bir parçası olabilir.

5-Lenfödem şişliği kızarır ve ağrırsa ne yapılmalıdır?

Kızarıklık, sıcaklık artışı, ağrı, ateş veya titreme cilt enfeksiyonunu düşündürebilir ve hızlı değerlendirme gerektirir. Bu belirtiler varsa sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.